Van escalatiedynamiek tot gesprekstechniek tot zelfzorg: acht veelgebruikte modellen uit de conflict-, communicatie- en gedragswetenschap, elk interactief om mee te oefenen.
Conflictonderzoeker Friedrich Glasl ontwikkelde in 1997 een model met negen treden, verdeeld over drie fasen. Hoe hoger op de ladder, hoe moeilijker de-escalatie wordt. Klik op een trede voor uitleg.
Psycholoog Timothy Leary ontdekte dat gedrag altijd gedrag oproept: wat jij doet, beïnvloedt direct hoe de ander reageert. Het model kent twee assen, boven/onder (leidend vs. volgend) en samen/tegen (coöperatief vs. confronterend), die samen acht gedragsstijlen vormen. Klik op een segment van het wiel.
Bron: T. Leary (1957), bewerkt via Wij-leren.nl en Het Effectieve Werken.
Een eenvoudige gesprekstechniek: luisteren, samenvatten, doorvragen. Klik op een kaart voor een concreet voorbeeld.
Bron: veelgebruikte gesprekstechniek uit de communicatietheorie, zie o.a. Carrièretijger.
Psycholoog Marshall Rosenberg ontwikkelde vier stappen om een spannend gesprek te voeren zonder verwijt of oordeel: waarneming, gevoel, behoefte en verzoek. Vul de vier velden in: de zin eronder bouwt zich live op.
Feiten, geen interpretatie. "Je bent onbetrouwbaar" is een oordeel; "de deadline is driemaal gemist" is een waarneming.
Benoem een écht gevoel (onzeker, teleurgesteld, opgelucht), geen verkapt verwijt ("genegeerd" is eigenlijk een oordeel over de ander).
De universele behoefte achter het gevoel: erkenning, rust, duidelijkheid, veiligheid, gehoord worden.
Concreet en positief geformuleerd, geen eis. Een verzoek laat ruimte voor een "nee".
Als ik zie dat …, voel ik me …, omdat ik behoefte heb aan …. Zou je …?
Bron: M. Rosenberg, Geweldloze communicatie (2003), zie o.a. Samen Inzicht.
Een gedragsanalyse-model uit de gedragswetenschap: Antecedent (wat ging vooraf), Behavior (het gedrag zelf) en Consequence (wat volgde). Vul 'm in voor een situatie die je hebt meegemaakt, of gebruik 'm als denkoefening.
De trigger: fysieke omstandigheden, instructies, of iets dat net daarvoor gebeurde.
Blijf bij het observeerbare: geluid, houding, woorden. Niet de interpretatie.
Een reactie die het gedrag "beloont" (bijvoorbeeld door snel toe te geven) vergroot de kans dat het patroon terugkeert.
Bron: toegepaste gedragsanalyse (ABC-model), zie o.a. Lab voor Gedragsverandering.
Veel gebruikt in de zorg: leg per fase vast welke signalen horen bij oplopende spanning, en welke afspraken daarbij horen. Maak 'm bij voorkeur op een rustig moment, samen met de betrokkene. 3 tot 5 signalen en maximaal 3 afspraken per fase werkt het best.
De evenwichtige fase. Dit is het moment om dit plan samen op te stellen.
Beginnende terugval. De eerste voortekenen worden zichtbaar.
De crisisfase. Veiligheid staat voorop.
Bron: stoplichtmethode uit de GGZ, zie o.a. GGZ Kempen en BTSG.
Een razendsnelle zelfcheck uit de verslavingszorg, ook waardevol vóór een lastig gesprek: Hongerig, Angry (boos), Lonely (eenzaam), Tired (moe). Elk van de vier vergroot de kans dat jij, of de ander, feller reageert dan nodig. Klik aan wat op dit moment speelt.
Bron: HALT-model uit de verslavingszorg (Anonieme Alcoholisten), breed toegepast als kortdurende zelfregulatiecheck.
Vijf stijlen, bepaald door twee dimensies: hoe assertief je bent (opkomen voor je eigen belang) en hoe coöperatief (rekening houden met de ander). Beantwoord acht korte situaties met wat het meest bij je past. Aan het eind zie je jouw dominante stijl.
Bron: K. Thomas & R. Kilmann, Thomas-Kilmann Conflict Mode Instrument (1974), zie o.a. Feedback Consulting.
Act in Move Training & Coaching traint deze en andere methodieken in realistische scenario's, toegespitst op jouw sector.