Na een incident: waar je terechtkunt en wat je rechten zijn

Ging het net gebeuren?

Deze pagina gaat over de dagen en weken erna. Voor de eerste uren staat er een aparte beslisboom klaar: Wat nu? Na een incident Na een incident: je rechten. Bij acuut gevaar bel je 112.

Gratis, en ook zonder aangifte

Slachtofferhulp Nederland helpt bij emotionele verwerking, praktische zaken en het juridische traject. De hulp is kosteloos en je hebt er geen aangifte voor nodig. Ook als je twijfelt of wat jou overkwam "erg genoeg" is, kun je er terecht: dat oordeel hoef je niet zelf te vellen.

Bereikbaar via 0900-0101, op werkdagen tegen lokaal tarief.

Wanneer je er een professional bij haalt

Steun van collega's en je leidinggevende is vaak genoeg om een heftige gebeurtenis te verwerken. Houden klachten langer aan, dan is de bedrijfsarts de aangewezen route. Signalen om serieus te nemen: slecht slapen, herbelevingen, prikkelbaarheid, of vermijden van de plek of het soort situatie waar het gebeurde.

Belangrijk om te weten: nazorg valt onder de zorgplicht van je werkgever. Je hoeft er niet om te bedelen, en je leidinggevende hoort het herstelproces actief te volgen in plaats van af te wachten of jij je meldt. Zie ook PTSS in de begrippenlijst.

Melden bij je werkgever

Dit is de basis, en het gaat verder dan jouw zaak alleen. Wat niet gemeld wordt, komt niet in de registratie, niet in de RI&E en dus niet in het beleid. Zo blijft een risico onzichtbaar tot het iemand anders overkomt. Meld daarom ook incidenten waar je zelf overheen denkt te stappen.

Melding bij de politie

Een melding legt het incident vast bij de politie zonder dat er een vervolging start. Nuttig als je nog twijfelt, of als hetzelfde vaker gebeurt: meerdere meldingen samen laten een patroon zien dat één losse gebeurtenis niet toont.

Aangifte

Met aangifte vraag je om strafrechtelijk onderzoek. Twee dingen die veel mensen niet weten. Je werkgever kan aangifte doen in plaats van jou, waarmee de last bij jou weggehaald wordt; in sommige cao's is dat inmiddels het uitgangspunt. En je kunt aangifte onder nummer doen, waarbij je naam niet in het dossier komt maar een nummer, zodat de verdachte je persoonsgegevens niet ziet.

Voegen als benadeelde partij

Wordt de dader vervolgd, dan kun je je in die strafzaak voegen als benadeelde partij. Je vordering wordt dan door de strafrechter behandeld, zonder dat je een aparte procedure hoeft te starten. Het gaat niet alleen om kapotte spullen: ook gederfde inkomsten en immateriële schade kunnen erbij.

Dit is de reden dat aangifte ook financieel uitmaakt. Zonder vervolging is deze route er niet.

Als er geen strafzaak komt

Wordt de verdachte niet vervolgd, dan blijft de civiele weg over: de schade rechtstreeks vorderen van de dader. Ook je werkgever kan dat doen voor zijn eigen schade, bijvoorbeeld vernielingen of de kosten van vervanging tijdens verzuim.

Let op de andere kant van de zorgplicht: heeft je werkgever onvoldoende gedaan om agressie te voorkomen, dan kan hij zelf aansprakelijk zijn voor jouw schade. Dat loopt via artikel 7:658 BW, dat ook op de pagina Beleid & wetgeving wordt uitgelegd.

Schadefonds Geweldsmisdrijven

Is de dader onbekend, niet vervolgd of gewoon niet in staat om te betalen, dan lopen de twee routes hierboven dood. Dan blijft het Schadefonds Geweldsmisdrijven over: een eenmalige tegemoetkoming uit een vaste categorie, bedoeld als erkenning van wat je is overkomen. Het is geen schadevergoeding tot op de euro.

• Het gaat om een opzettelijk geweldsmisdrijf: er is bewust geweld gebruikt of bewust mee gedreigd;
• Je hebt er ernstig lichamelijk of psychisch letsel aan overgehouden. Het fonds rekent letsel als ernstig wanneer je er meerdere keren voor bij het ziekenhuis of een specialist bent geweest;
• De aanvraag moet binnen tien jaar na het misdrijf binnen zijn. Was je jonger dan achttien, dan gaan die tien jaar lopen vanaf je achttiende;
• De dader hoeft niet bekend of veroordeeld te zijn, en aangifte is geen harde voorwaarde. Je moet wel aannemelijk kunnen maken wat er is gebeurd, en daarvoor is een aangifte het sterkste stuk dat je kunt hebben.

Die termijn van tien jaar klinkt ruim en is precies de reden dat deze route zo vaak wordt gemist: mensen melden zich pas als de klachten jaren later alsnog opspelen. Het is de enige harde deadline in dit hele verhaal.

De voorschotregeling

Heeft de rechter je schade toegewezen maar betaalt de veroordeelde na acht maanden nog steeds niet, dan kan de overheid een deel of het geheel voorschieten. Je krijgt daarover bericht van het CJIB. Hoever dat voorschot reikt verschilt per soort misdrijf; vraag de exacte bedragen na bij het CJIB of bij Slachtofferhulp Nederland. Je hoeft dus niet af te wachten of de dader uit zichzelf overgaat tot betalen.

Er is een toezichthouder

Agressie en geweld vallen onder psychosociale arbeidsbelasting, en daarop houdt de Nederlandse Arbeidsinspectie toezicht. Zij kijken of een werkgever de risico's in kaart heeft gebracht en of er daadwerkelijk maatregelen zijn genomen. Blijft je werkgever in gebreke, dan kun je dat melden; melden kan ook anoniem, en de vakbond of ondernemingsraad kan een verzoek tot onderzoek indienen.

Dit is nadrukkelijk niet de eerste stap. Maar het is goed om te weten dat de zorgplicht van je werkgever geen vrijblijvend begrip is en dat er iemand op toeziet.