Wie in een functie met een publieke taak wordt bedreigd of aangevallen, valt onder de Eenduidige Landelijke Afspraken (ELA): afspraken tussen politie en Openbaar Ministerie (OM) om zulke zaken eenduidig, effectief en snel af te handelen. De vorige versie gold sinds 2010. Na een evaluatie door DSP-groep in opdracht van het WODC (februari 2025) kondigde de minister van Justitie en Veiligheid in april 2025 een herziening aan, met het voorjaar van 2026 als streefdatum. Op 30 september 2026 stuurde de minister de herziene ELA naar de Tweede Kamer.
Voor de evaluatie, uitgevoerd van juni 2024 tot januari 2025, vroegen de onderzoekers jaarcijfers op bij politie en OM. De politie hangt per jaar aan ongeveer 3.500 aangiften het label VPT (Veilige Publieke Taak). Geweld tegen de politie zit daar niet in; daarvan telt de politie jaarlijks ruim 12.000 incidenten, maar niet het aantal aangiften. Bij het OM stromen per jaar ruim 9.000 VPT-zaken in, geteld als verdachten; meer dan de helft gaat over geweld tegen politiemedewerkers. Volgens de VPT-cijfers van het OM over 2025 ging 55 procent van de VPT-zaken naar de rechter. Volgens de Kamerbrief werd in 2025 14 procent van de VPT-zaken geseponeerd, tegen gemiddeld 31 procent van alle zaken.
Waar liep het vast volgens de evaluatie?
Het oordeel van de onderzoekers is positief: mede dankzij de ELA pakken politie en OM VPT-zaken op met meer prioriteit en kwaliteit. Het is wel een beknopte evaluatie, vooral op basis van interviews en sessies met 36 personen; hoe vaak een knelpunt voorkomt, is volgens de onderzoekers daardoor soms lastig hard te maken. Ze noemen onder meer:
- slachtoffers weten vaak niet hoe hun zaak verloopt, en de communicatie van het OM is te algemeen
- de rol van werkgevers is te vrijblijvend: duidelijke afspraken ontbreken en verwachtingen zijn soms onrealistisch
- de aangifteprocedure verschilt per locatie en politiemedewerker, en soms wordt aangifte gedaan zonder instemming van het slachtoffer
- er is onduidelijkheid over aangifte onder domicilie en anoniem aangifte doen
- lange doorlooptijden, onder meer door gebrek aan capaciteit en zittingsruimtes, geven niet het gevoel van urgentie
Wat staat er in de herziene ELA?
De herziene ELA zijn volgens de beslisnota ondertekend door de korpschef van de politie en het College van procureurs-generaal, en daarmee van kracht. Meldingen krijgen directe opvolging en de politie streeft ernaar aangiften in beginsel binnen 48 uur op te nemen. Elke politie-eenheid en elk arrondissementsparket heeft een vast aanspreekpunt. Het OM gaat uit van zoveel mogelijk vervolging. Werkgevers die vaker met geweld te maken hebben, kunnen (aangifte)afspraken maken met de politie. Een niet uitputtende beroepenlijst toont wie onder de VPT valt, van ambulance en onderwijs tot woningcorporaties en sportofficials.
Volgens een nieuwe bijlage over de VPT-aangifte hoort een medewerker agressie of geweld altijd bij de werkgever te melden. Aangifte kan de medewerker zelf doen, of de werkgever als de medewerker dat wenst; dan kan een verklaring van het slachtoffer worden bijgevoegd of hoort de politie het slachtoffer als getuige. Sinds 1 juli 2025 geldt het Besluit bescherming slachtoffergegevens in processtukken: in het proces-verbaal van aangifte staan alleen nog voornaam, achternaam en geboortedatum, en soms volstaat een voornaam of personeelsnummer. Met een domicilieadres, zoals dat van de werkgever of het Slachtofferloket Politie, gaat de post niet naar het huisadres. Er is wel een grens: is iemand thuis bedreigd, dan is het huisadres de plaats delict en kan het volgens de evaluatie niet worden weggelaten. Aangifte onder nummer kan alleen in uitzonderlijke omstandigheden, zoals gevaar voor de persoonlijke veiligheid, en na toestemming van een officier van justitie. Een rechter kan het slachtoffer later toch als getuige horen, al wordt de identiteit volgens de ELA in de praktijk vrijwel nooit prijsgegeven.
Een protocol over de rol van werkgevers in de ELA, zoals de onderzoekers voorstelden, komt er niet: volgens de minister volgt die verantwoordelijkheid al uit de Arbowet en het Burgerlijk Wetboek, onder meer via de risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E), en handhaaft de Arbeidsinspectie daarop.
Wat verandert er aan de strafeis?
In VPT-zaken gold bij het OM lange tijd een strafverhoging van 200 procent als uitgangspunt. Volgens onderzoek van DSP-groep uit 2024, aangehaald in een antwoord op Kamervragen (januari 2026), passen de meeste geïnterviewde officieren van justitie wel enige strafverhoging toe, maar de volledige 200 procent slechts zelden. Daarom stelde het College van procureurs-generaal een aparte richtlijn vast voor fysiek geweld tegen functionarissen met een publieke taak, (2026R005). Volgens het OM is die richtlijn op 1 oktober 2026 in werking getreden, tegelijk met de herziene ELA, en geldt ze ook voor fysiek geweld tegen journalisten. De richtlijn gaat alleen over fysiek geweld (openlijk geweld, mishandeling en poging tot zware mishandeling); voor bedreiging en belediging geldt ze niet. Bij fysiek geweld gaat de zaak sindsdien in principe naar de rechter, eist de officier een onvoorwaardelijke gevangenisstraf en is het strafuitgangspunt twee keer zo hoog als bij hetzelfde delict tegen iemand zonder publieke taak. Bij een poging tot zware mishandeling zonder wapen, letsel of recidive is het uitgangspunt drie maanden gevangenisstraf, tegen een taakstraf van 80 uur zonder publieke taak. De tabellen uit de richtlijn en de wetsartikelen staan op de pagina over de strafmaat bij geweld tegen hulpverleners, boa's en ambtenaren.
Wat kan een werkgever nu doen?
De ELA gaan over politie en OM, maar volgens de evaluatie kan de werkgever opsporing en vervolging versterken of juist bemoeilijken. Praktische stappen:
- Neem agressie op in de RI&E en het plan van aanpak, met een vaste meldroute en registratie van elk incident.
- Leg vooraf vast wie een medewerker helpt bij melden en aangifte, en of de organisatie aangifte doet als de medewerker dat wil.
- Bied de organisatie aan als domicilieadres en laat bij de aangifte vermelden dat het om een VPT-zaak gaat.
- Regel nazorg en houd de medewerker op de hoogte; de zaak is te volgen via MijnSlachtofferzaak.nl.
- Een melding bij de politie kan ook in plaats van aangifte; de evaluatie raadt aan werkgevers daarop te wijzen en meer buitengerechtelijke oplossingen te overwegen, zoals stopgesprekken.
Leg deze afspraken vast met de protocol-generator. Wat een medewerker zelf kan doen, staat op de pagina na een incident.