Wie in een functie met een publieke taak wordt bedreigd of aangevallen, valt onder de Eenduidige Landelijke Afspraken (ELA). Dat is een set afspraken uit 2010 tussen politie en Openbaar Ministerie om zulke zaken eenduidig, effectief en snel af te handelen. De politie geeft de aangifte het kenmerk VPT, Veilige Publieke Taak, waarna het onderzoek voorrang krijgt. Het OM behandelt alle aangiften met dat kenmerk met prioriteit.
Om hoeveel zaken gaat het? Volgens cijfers die de onderzoekers bij de politie opvroegen, zijn er per jaar ongeveer 3.500 aangiften met het label VPT. Geweld tegen de politie zelf zit daar niet in: de politie registreert jaarlijks ruim 12.000 incidenten tegen politieambtenaren, maar houdt niet bij hoeveel aangiften daaruit volgen.
In opdracht van het WODC evalueerde DSP-groep de afspraken opnieuw. Het oordeel is positief: mede door de ELA worden deze zaken met meer prioriteit en kwaliteit opgepakt en sneller afgehandeld. Toch lopen slachtoffers tegen dezelfde knelpunten aan. Ze hebben vaak onvoldoende zicht op het verloop van hun zaak en weten niet waar ze terechtkunnen; de communicatie van het OM is te algemeen. De aangifteprocedure verschilt per locatie en per politiemedewerker, wat de drempel verhoogt. Er is onduidelijkheid over (gedeeltelijk) anoniem aangifte doen. En lange doorlooptijden, onder meer door gebrek aan capaciteit en zittingsruimte, geven niet het gevoel dat de zaak urgent is.
Voor werkgevers is één bevinding extra relevant: hun rol is te vrijblijvend. Duidelijke afspraken over wat de werkgever doet in het aangifteproces ontbreken, en werkgevers hebben soms onvolledige informatie of onrealistische verwachtingen. Wat wel al kan: ook de werkgever kan aangifte doen, al moet het slachtoffer daarbij wel gehoord worden. Aangifte kan onder domicilie, met een ander adres dan het eigen huisadres, en in overleg met de politie en na een besluit van het OM zelfs onder nummer. Slachtoffers kunnen hun zaak volgen via het slachtofferloket van de politie of mijnslachtofferzaak.nl.
De minister van Justitie en Veiligheid reageerde op 15 april 2025 met een reeks maatregelen. De ELA worden samen met politie en OM herzien, met als streven dat traject in het voorjaar van 2026 af te ronden. Het aangifteproces moet eenvoudiger en uniformer worden. Per 1 juli 2025 trad de algemene maatregel van bestuur 'Bescherming slachtoffergegevens in processtukken' in werking. En het OM moet in VPT-zaken altijd een strafverhoging van 200 procent als uitgangspunt nemen.
Wat betekent dit voor de praktijk? Leg als werkgever vooraf vast wie een medewerker helpt bij melden en aangifte, of aangifte onder domicilie mogelijk is en hoe nazorg geregeld is, en wacht daar niet mee tot het eerste incident. De onderzoekers raden daarnaast aan om beter bekend te maken dat een melding bij de politie ook een optie is naast aangifte, en om vaker niet-strafrechtelijke reacties te overwegen, zoals een stopgesprek met de dader.