Wijkverpleegkundigen, thuiszorgmedewerkers en gerechtsdeurwaarders gaan vaak alleen bij mensen thuis langs. Loopt een gesprek daar uit de hand, dan staat er geen collega naast hen. Het Arboportaal van het ministerie van SZW zegt het kort: werknemers die alleen werken, kunnen bij gevaar niet rekenen op collega's, omdat er niemand anders aanwezig is. Dit artikel zet op een rij wat bekend is over het risico, wat de wet vraagt en wat de cao voor de thuiszorg regelt.

Hoe vaak krijgen zorgmedewerkers met agressie te maken?

In de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (NEA) 2025 van TNO en CBS was de zorg de sector waar werknemers het vaakst ongewenst gedrag van klanten of patiënten meemaakten: 25,6 procent van de werknemers in de zorg, tegen 11,2 procent van alle werknemers, in de twaalf maanden voor de enquête. Van alle werknemers in de zorg kreeg 19 procent te maken met intimidatie of bedreiging, 9,1 procent met lichamelijk geweld en 8,4 procent met ongewenste seksuele aandacht door klanten of patiënten.

De AZW-werknemersenquête van het CBS vraagt op een andere manier naar agressie en komt hoger uit. In de meting van november 2024 zei 57 procent van de werknemers in zorg en welzijn dat zij in de voorgaande twaalf maanden te maken hadden met agressie door patiënten of hun naasten, vooral pesten en verbale agressie zoals schreeuwen en schelden. Volgens het CBS is dat aandeel de afgelopen jaren vrijwel niet veranderd.

Geen van beide publicaties geeft een apart cijfer voor zorg aan huis. Hoeveel incidenten tijdens een huisbezoek gebeuren, is uit deze cijfers dus niet af te leiden.

Ook buiten de zorg komt agressie bij mensen thuis voor. Voor het WODC-onderzoek Meer dan de dader (DSP-groep en Ipsos I&O, november 2025) zijn onder meer politieregistraties uit 2020 tot en met 2024 geanalyseerd. Van de geregistreerde incidenten tegen politie, boa's, brandweer en ambulance vond 61 procent plaats op de openbare weg of het water en 12 procent in een woning. Bij brandweer- en ambulancepersoneel was dat vaker een woning (27 procent) of een zorginstelling (11 procent), al gaat het bij deze groep om 203 incidenten. In onderzoek van Ipsos I&O voor de Koninklijke Beroepsorganisatie van Gerechtsdeurwaarders (juli 2024) staat dat deurwaarders altijd alleen op pad zijn, waardoor er meestal geen getuigen zijn. Dat maakt aangifte doen moeilijker.

Wat zegt de wet over alleen werken?

De Nederlandse Arbeidsinspectie schrijft dat de Arbowet geen speciale eisen stelt aan alleen werken, maar dat werkgevers verantwoordelijk zijn voor een veilige en gezonde werkplek voor medewerkers op eenpersoonsposten. Jongeren onder de 18 jaar mogen volgens de inspectie nooit alleen werken.

Alleen werken hoort in de risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E). Volgens het Arboportaal beschrijft de werkgever daarin welke werknemers waar en wanneer alleen werken, en welke maatregelen nodig zijn om de risico's te beperken. Werknemers die omgaan met agressieve personen worden daarbij met name genoemd. De Arbeidsinspectie noemt wat werkgevers moeten regelen: wie alleen werkt, moet zich kunnen beschermen tegen ongewenst bezoek, snel alarm kunnen slaan en bijvoorbeeld een telefoon of portofoon bij zich hebben. Ook raadt de inspectie een handleiding aan voor wat te doen in noodsituaties.

Wat staat er in de cao VVT over alleen werken?

Voor verpleeg- en verzorgingshuizen, thuiszorg en jeugdgezondheidszorg is het onderwerp uitgewerkt in de cao VVT 2025-2026, in bijlage 8 over een veilige werkomgeving. Daarin staat dat alleen werken plaatsvindt in de zorg aan huis, maar ook op andere plaatsen in de VVT. Organisaties moeten weten welke risico's alleen werken meebrengt en of medewerkers zich daarbij veilig voelen. Drie afspraken zijn concreet:

  • De medewerker moet kunnen beschikken over een effectieve alarmeringsprocedure.
  • Voelt een medewerker zich onveilig, dan heeft hij het recht om de betreffende cliënt niet alleen te bezoeken. Zo nodig wordt de zorg opgeschort of beëindigd.
  • Kiest een medewerker voor een naambadge met alleen de voornaam, dan wordt die keuze gehonoreerd.

Let op het verschil: de cao geeft het recht om niet alleen te gaan, geen algemeen recht om een huisbezoek te weigeren. Verder doet de werkgever op verzoek van de medewerker melding of aangifte van een agressie-incident, zodat de medewerker zelf buiten beeld kan blijven. Deze afspraken staan in de cao VVT 2025-2026, die liep tot 31 augustus 2026; kijk in de actuele cao wat nu geldt.

De cao VVT 2025-2026 liep van 1 januari 2025 tot en met 31 augustus 2026. Op 25 september 2026 was er volgens vakbond CNV nog geen nieuwe cao. De oude cao blijft in de tussentijd gewoon geldig, schrijft CNV.

Wat regel je als organisatie?

Voor elke organisatie met medewerkers die alleen op pad gaan, volgen hieruit een paar stappen:

  • Breng in de RI&E in kaart wie waar en wanneer alleen werkt, en bij welke adressen of cliënten eerder incidenten waren.
  • Maak afspraken over alarmering: hoe iemand alarm slaat, wie reageert en hoe snel, en wanneer er 112 wordt gebeld.
  • Leg vast wanneer medewerkers met z'n tweeën gaan, en neem een medewerker die een bezoek niet alleen wil doen serieus.
  • Zorg voor een meldroute waarin ook kleine incidenten terechtkomen, zodat risicovolle adressen zichtbaar worden.
  • Regel nazorg na een incident en help bij melding of aangifte. Wat een medewerker zelf kan doen, staat op na een incident.
  • Bespreek alleen werken en recente incidenten regelmatig in het werkoverleg.

Herkenbare situaties en aanpak in de zorg vind je op de pagina agressie in de zorg.