Een dreigende e-mail, een scheldbericht via WhatsApp of iemands woonadres op sociale media: ook zo kan agressie tegen medewerkers eruitzien. Hoe vaak dit alle werknemers in Nederland overkomt, meet geen van de drie onderzoeken in dit artikel. Het CBS meet online bedreiging onder de hele bevolking, de Monitor Integriteit en Veiligheid bij gemeenten, provincies en waterschappen, en vakbond FNV hield een enquête over de online werkvloer. Wanneer een dreigement strafbaar is en wat je bewaart bij een dreigtelefoontje, mail of brief, staat op de pagina bedreiging op het werk.
Hoe vaak komt online bedreiging en intimidatie voor?
Het CBS publiceerde op 15 april 2025 het rapport Online Veiligheid en Criminaliteit 2024. Daarin gaf 4 procent van de bevolking van 15 jaar en ouder (620 duizend personen) aan in de twaalf maanden voor het onderzoek slachtoffer te zijn geweest van online bedreiging of intimidatie. Dat was vergelijkbaar met 2022. Jongeren van 15 tot 25 jaar werden in 2024 met 9 procent het vaakst slachtoffer, 65-plussers met 2 procent het minst vaak.
Deze cijfers gaan over alle situaties, niet alleen over werk. Bij 4 op de 10 slachtoffers was de dader bekend. Het vaakst genoemd werden een andere bekende (10,7 procent van alle slachtoffers), een ex-partner (8,6 procent) en een vriend of vriendin of een medestudent of scholier (elk 5,9 procent). Een collega werd door 2,1 procent genoemd, een leidinggevende door 0,6 procent. Klanten, cliënten of burgers staan niet als aparte groep in de tabel.
Voor doxing legt het CBS wel een verband met werk. Doxing is het verzamelen of verspreiden van persoonlijke of gevoelige informatie, zoals een woonadres, om iemand angst aan te jagen, ernstige overlast te bezorgen of ernstig te hinderen bij het werk. In 2024 vroeg het CBS er voor het eerst naar: minder dan 1 procent van de 15-plussers (90 duizend personen) had er in de twaalf maanden ervoor mee te maken, en bijna een derde van hen dacht of wist zeker dat hun beroep ermee te maken had. Doxing is sinds 1 januari 2024 strafbaar (artikel 285d Wetboek van Strafrecht). De gevangenisstraf gaat met een derde omhoog als het slachtoffer het treft in een bepaalde hoedanigheid, die de wet opsomt: onder meer bewindspersoon, burgemeester, wethouder, volksvertegenwoordiger, rechterlijk ambtenaar, advocaat, journalist, politieambtenaar of boa. Hulpverleners staan niet in die lijst. Wat een werkgever kan doen, staat op de pagina over doxing.
Hoeveel agressie tegen overheidspersoneel gaat online?
De Monitor Integriteit en Veiligheid 2024, uitgevoerd door Ipsos I&O in opdracht van het ministerie van BZK (rapport van oktober 2024), rekent een dreigbrief of dreigende e-mail en uitingen via sociale media uitdrukkelijk tot bedreiging en intimidatie. Medewerkers van gemeenten, provincies en waterschappen die in de twaalf maanden voor het onderzoek verbale agressie of bedreiging en intimidatie meemaakten, gaven aan welk deel online was: gemiddeld 38 procent, tegenover 62 procent offline. Van wie online agressie meemaakte, noemde 72 procent e-mail als kanaal. Bij decentrale politieke ambtsdragers, zoals raadsleden en wethouders, werd juist twee derde van de verbale agressie en 59 procent van de bedreiging en intimidatie online geuit. Voor beide groepen was die verhouding volgens het rapport vergelijkbaar met 2022. Meer cijfers staan in het artikel over de Monitor Integriteit en Veiligheid.
Van de ondervraagde organisaties had in 2024 57 procent voor medewerkers regels of maatregelen voor agressieve uitingen via sociale media, tegen ongeveer een kwart in 2022; soms gaat het om algemene regels voor sociale media. Volgens de onderzoekers kwam in de interviews nog geen succesvolle aanpak naar voren.
Wat meldt de FNV over de online werkvloer?
Vakbond FNV publiceerde in januari 2025 het rapport Een veilige werkvloer voor iedereen, op basis van een enquête van 10 september tot 29 oktober 2024 die via nieuwsbrieven, de website en sociale media van de FNV werd verspreid. Van de 752 deelnemers hadden er 361 zelf of via collega's met online grensoverschrijdend gedrag te maken. De percentages gaan over deze deelnemers, niet over alle werknemers.
De enquête gaat vooral over gedrag binnen de organisatie: de dader was in 44 procent van de gevallen een collega, in 35 procent een leidinggevende of directielid en in 13 procent een externe partij, zoals een klant, passagier of patiënt. Het gedrag liep het vaakst via WhatsApp (35 procent) of e-mail (22 procent). Van wie ermee te maken kreeg, meldde 95 procent negatieve gevolgen, vooral stress of angst. Bijna de helft (47 procent) meldde het gedrag niet, het vaakst door gebrek aan vertrouwen in de reactie van HR of management. De helft wist niet of de werkgever beleid had tegen online grensoverschrijdend gedrag.
Wat kunnen werkgevers doen?
Volgens het Arboportaal van het ministerie van SZW vallen agressie en geweld in de Arbowet onder psychosociale arbeidsbelasting. De werkgever moet de risico's in kaart brengen in de risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E), maatregelen opnemen in het plan van aanpak en het personeel voorlichten. Het Handelingskader doxing voor werkgevers (december 2023) van ARQ Nationaal Psychotrauma Centrum, in opdracht van de Taskforce Onze Hulpverleners Veilig, is bedoeld voor werkgevers van medewerkers met een publieke taak en noemt doxing een voorbeeld van psychosociale arbeidsbelasting. Volgens het kader ondersteunt de werkgever bij een melding of aangifte bij de politie en regelt die zo nodig beveiliging en psychosociale ondersteuning.
Praktische stappen:
- Neem online bedreiging en intimidatie op in de RI&E en in het agressieprotocol. Met de protocol-generator maak je een eerste opzet.
- Maak in de meldroute duidelijk dat een online bericht ook een incident is. Spreek af dat berichten en e-mails bewaard worden en dat schermafdrukken datum, tijd en webadres tonen.
- Wijs bij voorkeur één aanspreekpunt aan dat helpt bij een melding of aangifte.
- Geef voorlichting over veilig gebruik van sociale media en het afschermen van persoonsgegevens.
- Bied na een online incident dezelfde opvang en nazorg als na een ander incident en bespreek meldingen in het werkoverleg.