Volgens het NS-jaarverslag over 2024 droegen 120 hoofdconducteurs en servicemedewerkers in een proef zes maanden lang een bodycam. Na die proef maakte het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat op Prinsjesdag 2025 bekend 12 miljoen euro uit te trekken voor bodycams voor NS-medewerkers. Op 21 april 2026 kregen de eerste hoofdconducteurs er een; volgens de staatssecretaris (april 2026) is de verwachting dat eind 2026 elke conducteur een bodycam heeft. De gedachte is dat mensen zich anders gedragen als ze gefilmd worden. Hoe sterk is het bewijs daarvoor?
Wat zegt onderzoek bij de politie?
Het meeste onderzoek naar bodycams gaat over de politie, vooral in de Verenigde Staten. Een systematische review in Campbell Systematic Reviews (Lum en collega's, september 2020) bundelde 30 studies met een experimentele of quasi-experimentele opzet, gezocht tot en met september 2019. De conclusie: bodycams hebben geen duidelijke of consistente effecten op de meeste gedragingen van agenten en burgers. Ook op mishandeling van en verzet tegen agenten vonden de onderzoekers geen consistent effect. De uitkomsten liepen per situatie sterk uiteen, zowel in gunstige als in ongunstige richting. Wel leiden bodycams waarschijnlijk tot minder klachten over agenten, maar het is onduidelijk of dat komt door beter gedrag of doordat er anders wordt geklaagd.
Een groot experiment in Washington DC (Yokum, Ravishankar en Coppock, PNAS, mei 2019) past in dat beeld. Daar kregen 2.224 agenten via loting wel of geen bodycam; de camera's werden tussen juni 2015 en mei 2016 ingevoerd. Op alle gemeten uitkomsten, waaronder geweldgebruik door agenten en klachten van burgers, waren de effecten zeer klein en niet statistisch significant.
Werkt een bodycam anders in het openbaar vervoer?
Over bodycams bij ander personeel dan de politie is veel minder onderzoek gedaan. Een gerandomiseerd experiment op treinstations in Engeland en Wales met de meeste geregistreerde mishandelingen van personeel (Ariel en collega's, Criminal Justice Review, online december 2018) kwam gunstiger uit. Daar was de kans op mishandeling van medewerkers met een bodycam 47 procent lager dan op de controlelocaties: gemiddeld ongeveer twee tegenover vier mishandelingen per station. Tegen alle medewerkers op de stations samen lag het aantal mishandelingen 26 procent lager dan op de controlestations. Het gaat om één studie, waarvan alleen de samenvatting vrij beschikbaar is. De Campbell-review liet de studie buiten beschouwing, omdat het stationspersoneel betrof en geen politie.
De Nederlandse ervaringen zijn ook positief, maar het gaat om evaluaties van proeven. Volgens het NS-jaarverslag voelden de deelnemers aan de proef zich veiliger, had de bodycam een de-escalerend effect en was dat effect sterker in de avonduren. Hoe die evaluatie is opgezet, staat niet in het jaarverslag. Bij een proef van de politie in twee afdelingen van de Dienst Infrastructuur van de Landelijke Eenheid in 2018 halveerde het aantal incidenten van lichamelijke agressie en serieuze bedreigingen tegen agenten: van bijna vierhonderd in het jaar ervoor naar iets minder dan tweehonderd in het proefjaar (evaluatie door Sander Flight voor Politie en Wetenschap, 2019). Die evaluatie vergeleek registraties van voor en na de invoering.
Wat is nog niet bekend?
Hoe de invoering bij NS uitpakt, moet nog blijken. Op 19 mei 2026 nam de Tweede Kamer een motie van Kamerlid Van der Plas aan die het kabinet vraagt de eerste resultaten van het bodycamgebruik voor het kerstreces te sturen. Ook het onderzoeksproject DE-ESCALATING, dat in november 2024 via NWO 7,1 miljoen euro kreeg, analyseert video's van echte situaties, onder meer in het openbaar vervoer, om te begrijpen hoe agressie ontstaat.
In het onderzoek naar agressie tegen beveiligers van de Erasmus Universiteit Rotterdam (2024) lopen de meningen van beveiligers over bodycams sterk uiteen. Sommigen denken dat een bodycam agressie kan uitlokken, omdat mensen niet gefilmd willen worden. Ook wie geen voorstander is, ziet de waarde op plekken met weinig cameratoezicht; geluidsopnamen kunnen de context van een incident verduidelijken.
In de zorg kan in het UMC Utrecht volgens de cameraregels van het ziekenhuis (herzien in april 2024) een beveiligingsmedewerker de bodycam inschakelen bij een escalatie waarbij fysieke dwang nodig is. De beelden maken het mogelijk de situatie achteraf te beoordelen en ervan te leren. Het gebruik is vastgelegd in een werkprocedure en getoetst door de privacyofficer.
Waar moet een organisatie op letten?
Een bodycam vervangt de gewone aanpak van agressie niet. Regel in elk geval:
- Stel in de RI&E vast bij welke taken en op welke tijden het risico hoog is, en of een camera daar past.
- Leg vast wanneer de camera aangaat, wie de beelden mag bekijken en hoe lang ze bewaard blijven. Volgens de Campbell-review leiden bodycams mogelijk eerder tot minder geweldgebruik door agenten als zij weinig ruimte hebben om de camera zelf aan of uit te zetten; dat moet nog verder worden onderzocht.
- Spreek af of iemand live mag meekijken. Bij de politieproef vonden veel agenten het onprettig als de meldkamer de camera kan aanzetten zonder dat de drager dat weet.
- Heeft de organisatie een ondernemingsraad, vraag dan instemming. Volgens artikel 27 van de Wet op de ondernemingsraden is die nodig voor een regeling over voorzieningen die geschikt zijn om gedrag van werknemers waar te nemen.
- Houd incidenten bij voor en na de invoering en zorg dat medewerkers blijven melden, zodat je ziet of er iets verandert.
- Betrek de mensen die de camera dragen. Volgens de evaluatie van de politieproef was er meer aandacht voor de technologie dan voor de medewerkers die ermee moesten werken.
Bespreek de keuze vooraf met het team, bijvoorbeeld met de werkoverlegkaarten. Cijfers over agressie in het ov staan in het artikel over ov-personeel en beveiligers en op de pagina beveiliging en openbaar vervoer.