Waarom

Waarom een school een protocol nodig heeft

In een rondvraag van CNV en EenVandaag (maart 2026) onder ruim 450 onderwijsmedewerkers zei 85% verbaal geweld of bedreiging te hebben meegemaakt en 43% fysiek geweld, door leerlingen of ouders. Een protocol maakt afspraken over wat je dan doet, zodat het niet afhangt van wie er toevallig voor de klas staat. De volledige cijfers, situaties en de aanpak in de klas staan op de pagina agressie in het onderwijs; deze pagina gaat over het protocol zelf.

Wat de wet vastlegt

Twee kaders die vaak door elkaar lopen

Arbowet en zorgplicht

Personeel: de Arbowet

Voor het personeel geldt in elke onderwijssector, ook in het mbo, de Arbowet: de werkgever moet het risico op agressie en geweld in de RI&E opnemen en maatregelen nemen. Zie ook beleid en wetgeving.

Leerlingen: de zorgplicht sociale veiligheid

Scholen in het primair, voortgezet en speciaal onderwijs hebben sinds augustus 2015 een wettelijke zorgplicht voor sociale veiligheid (Wet veiligheid op school). Volgens de Inspectie van het Onderwijs betekent dat een veiligheidsbeleid gericht op de veiligheid van leerlingen, jaarlijks de veiligheidsbeleving van leerlingen monitoren en een coördinator die het beleid tegen pesten coördineert. Een overzicht staat bij de Rijksoverheid.

Een wettelijke eis aan de inhoud van een school-agressieprotocol bestaat niet. Het protocol is de manier waarop je invulling geeft aan de Arbowet.

Opbouw

Zeven onderdelen van een agressieprotocol voor een school

Fysiek ingrijpen

Fysiek ingrijpen: leg vast wanneer het mag

Over fysiek ingrijpen bij leerlingen geldt dat een school daar een protocol voor hoort te hebben. School & Veiligheid (kennisbank, laatst bijgewerkt 5 november 2026) schrijft dat een school een protocol hoort te hebben waarin staat wanneer fysiek en vrijheidsbeperkend handelen is toegestaan, en dat zonder protocol een klachtencommissie fysiek ingrijpen vrijwel altijd als grensoverschrijdend beoordeelt. Het ingrijpen moet volgens die bron voldoen aan drie eisen: een deugdelijk protocol, proportioneel (alleen de benodigde kracht) en subsidiair (alleen als er geen alternatief meer is). Dit is een weergave van één bron en geen juridisch advies; leg de uitwerking voor aan je schoolbestuur en je jurist.

Inhoudsopgave

De inhoudsopgave van een agressieprotocol voor een school

Dit is de opbouw die de protocol-generator voor het onderwijs gebruikt: zestien hoofdstukken, plus een lijst met wat je nog zelf moet invullen. Je kunt de opbouw ook zonder de tool als checklist gebruiken.

  1. Reikwijdte. Voor wie het protocol geldt: alle medewerkers, op alle locaties en bij alle werkzaamheden met contact met leerlingen of ouders.
  2. Wat verstaan wij onder agressie. Een gedeelde definitie van agressie en grensoverschrijdend gedrag, als basis voor consistent melden.
  3. Onze norm. Wat vooraf bekend is over wat de school niet accepteert.
  4. Wettelijk kader. De Arbowet (artikel 3, tweede lid) en het Arbobesluit (artikel 2.15).
  5. Risico's binnen onze organisatie. De risico's uit de eigen inventarisatie, met cijfers uit het onderwijs.
  6. Herkenbare situaties. Situaties uit het onderwijs, zoals een ouder bij een onvoldoende, escalatie in de klas en online dreigementen.
  7. Preventie: signalen herkennen. Vroege signalen bij leerlingen en ouders en wat je ermee doet.
  8. Communicatie tijdens een incident. Eerst de emotie erkennen, rustig blijven en de escalatieladder in gedachten houden.
  9. Bij fysieke dreiging. De groep in veiligheid brengen en de schoolleiding of het BHV-team waarschuwen.
  10. Bij verbale agressie. De grens benoemen en een vaste aanpak volgen.
  11. Maatregelen en toegangsontzegging. Oplopende maatregelen, zoals een waarschuwing of toegangsverbod, en wie daarover beslist.
  12. Aangifte doen. De school ondersteunt de medewerker; het schoolbestuur kan zelf aangifte doen.
  13. Melding en registratie. Elk incident melden en minimaal vastleggen; de basis van de RI&E.
  14. Nazorg. Vaste momenten: direct opvang en binnen 24 uur een nagesprek.
  15. Rollen en verantwoordelijkheden. Een vast aanspreekpunt agressiebeleid en wie wat doet.
  16. Borging en evaluatie. Meldingen minimaal elk kwartaal bespreken en terugvoeren in de RI&E.
Voorbeeld

Een voorbeeld uit het onderwijs

De Arbocatalogus Voortgezet Onderwijs heeft een norm "Protocol voor agressie en geweld" (laatst bijgewerkt 29 april 2025) met minimale eisen voor een protocol. Gebruik het als toetssteen, niet als kopie: een protocol hoort bij de eigen school, de eigen risico-inventarisatie en de afspraken met politie en gemeente.

Maak je eigen agressieprotocol voor een school

Kies in de protocol-generator "Onderwijs" en krijg direct een protocol met onderwijscijfers, wettelijk kader, herkenbare situaties en een alarmeringsprotocol. Gratis, als Word-bestand of om te printen.

Naar de protocol-generator
Veelgestelde vragen

Vragen over het agressieprotocol van een school

Is een school verplicht een agressieprotocol te hebben?

Niet als los document. De Arbowet verplicht werkgevers, dus ook schoolbesturen, tot beleid tegen psychosociale arbeidsbelasting, waaronder agressie en geweld, en volgens het Arbobesluit (artikel 2.15) horen de risico's in de RI&E en de maatregelen in het plan van aanpak. Daarnaast geldt voor scholen in het primair, voortgezet en speciaal onderwijs sinds augustus 2015 een wettelijke zorgplicht voor de sociale veiligheid van leerlingen; dat is een ander kader dan de veiligheid van het personeel. Een agressieprotocol is de gebruikelijke manier om de afspraken voor het personeel vast te leggen.

Wat is het verschil tussen het veiligheidsbeleid voor leerlingen en een agressieprotocol voor personeel?

De zorgplicht voor sociale veiligheid (Wet veiligheid op school) gaat over de veiligheid van leerlingen en vraagt volgens de Inspectie van het Onderwijs om een veiligheidsbeleid, jaarlijkse monitoring van de veiligheidsbeleving van leerlingen en een coördinator die het beleid tegen pesten coördineert. Voor het personeel geldt de Arbowet. Een agressieprotocol hoort bij de tweede groep, maar werkt het best in samenhang met het veiligheidsbeleid.

Wat doe je bij agressie van ouders?

Leg vooraf in het protocol vast welke maatregelen de school kan nemen, zoals een waarschuwing of een toegangsverbod, en wie daarover beslist. In een rondvraag van CNV en EenVandaag (maart 2026) zei 62% van de ondervraagden dat agressie van ouders en verzorgers de afgelopen vijf jaar is toegenomen.

Wie doet aangifte na agressie tegen een medewerker?

Bij een strafbaar feit vindt de overheid het belangrijk dat de school aangifte doet bij de politie. De werkgever, het schoolbestuur, kan de aangifte doen met het adres van de school in plaats van het huisadres van de medewerker, zodat de medewerker er niet alleen voor staat.

Wat zegt School & Veiligheid over fysiek ingrijpen bij een leerling?

Volgens School & Veiligheid hoort een school een protocol te hebben waarin staat wanneer fysiek ingrijpen en vrijheidsbeperkende handelingen zijn toegestaan. Zonder protocol beoordeelt een klachtencommissie fysiek ingrijpen vrijwel altijd als grensoverschrijdend. Het ingrijpen moet volgens die bron voldoen aan een deugdelijk protocol, proportioneel zijn (alleen de benodigde kracht) en subsidiair (alleen als er geen alternatief meer is). Dit is een beschrijving van één bron, geen juridisch advies.

Deze pagina is samengesteld door de redactie van AgressieVisie op basis van openbare bronnen, die op de pagina zelf staan vermeld. AgressieVisie is een initiatief van Act in Move Training & Coaching. Zie het redactiestatuut.

Ook interessant voor jou

Vind meer informatie voor jouw werk