Publieksbalies, uitkeringsloketten en handhavers krijgen frustratie vaak als eerste te verwerken. Ook lokale bestuurders worden doelwit, en de agressie richt zich steeds vaker op de persoon.
Laatst bijgewerkt: 27 oktober 2026
Een aanvraag voor een uitkering of vergunning wordt afgewezen. De baliemedewerker krijgt de frustratie over een besluit dat hij zelf niet heeft genomen, rechtstreeks te verduren.
Wat helpt: gebruik geweldloze communicatie om het besluit los te koppelen van jezelf ("ik snap de impact, het besluit ligt niet bij mij persoonlijk"). Dat vermindert de persoonlijke lading zonder het besluit zelf te bagatelliseren. Hoe je een afwijzing voorbereidt en wat er aan inrichting en alarm nodig is, staat op agressie aan de balie.
Een boa constateert een overtreding in de openbare ruimte. De aangesprokene reageert direct verbaal agressief, nog voor er een bekeuring is uitgeschreven.
Wat helpt: houd volgens de escalatieladder vanaf het begin een rustige, feitelijke toon aan. Een autoritaire opstelling roept bij een al geïrriteerde aangesprokene vaak juist meer tegendruk op. Bij fysiek geweld tegen een boa dat vanaf 1 oktober 2026 is gepleegd, eist het OM als uitgangspunt een onvoorwaardelijke gevangenisstraf: zie strafmaat bij geweld tegen boa's.
Een wethouder of raadslid krijgt na een lokaal besluit een golf aan dreigende reacties online, die soms doorlopen tot in de privésfeer.
Wat helpt: registreer online dreigementen net zo serieus als fysieke incidenten in een signaleringsplan, en escaleer op tijd naar de veiligheidscoördinator of politie voordat het doorloopt naar de privésituatie. Is een strafbaar dreigement gericht tegen een wethouder of raadslid in die functie, dan gaat de maximale gevangenisstraf met een derde omhoog: zie bedreiging op het werk.
Registreren is meer dan administratie. Volgens A&O fonds Gemeenten is een registratie het startsignaal voor opvang en nazorg van de medewerker en voor de afhandeling richting de dader, en levert ze informatie op om beleid en protocollen bij te stellen. Toch werden incidenten volgens de Monitor Integriteit en Veiligheid 2024 vaak niet door de organisatie geregistreerd.
Aangifte bij de politie is uitzonderlijk: volgens de Monitor werd in slechts 6% van de gevallen aangifte gedaan. Het deelrapport agressie noemt als redenen onder meer angst voor represailles, de verwachte administratieve rompslomp en het gevoel dat er toch niets mee gebeurt. Vaste contactpersonen bij de politie en een eenvoudiger aangifteprocedure kunnen volgens het rapport helpen. Wat een medewerker zelf kan doen, staat op na een incident: waar je terechtkunt en wat je rechten zijn.
Een eigen agressieprotocol opstellen? Op agressieprotocol voor een gemeente staat de inhoudsopgave van een gemeentelijk protocol, met voorbeelden van gemeenten.
Luisteren, Samenvatten, Doorvragen: een directe manier om spanning aan de balie te ontladen.
Bekijk de LSD-methodeBeantwoord veertien vragen over risico en maatregelen en ontdek het agressierisico van jouw team of afdeling.
Doe de risico-checkTien korte situaties: ontdek je profiel van conflicthanteringsstijlen bij een lastig gesprek aan de balie.
Doe de conflictstijlentestUit de Monitor Integriteit en Veiligheid 2024 van Ipsos I&O, in opdracht van het ministerie van BZK, blijkt dat 29% van de ambtenaren met burgercontact bij gemeenten, provincies en waterschappen het afgelopen jaar te maken kreeg met agressie. Bij decentrale politieke ambtsdragers, zoals burgemeesters, Statenleden, raadsleden en waterschapsbestuurders, was dat 45%. Ten opzichte van twee jaar eerder bleven ernstige vormen zoals bedreiging, fysieke agressie en intimidatie gelijk; verbale agressie nam licht af.
Volgens de Monitor Integriteit en Veiligheid 2024 besprak of meldde bijna 90% van de decentrale politieke ambtsdragers en ambtenaren die een incident meemaakten dat intern, maar werd in slechts 6% van de gevallen aangifte gedaan. Incidenten worden bovendien vaak niet door de organisatie geregistreerd. Volgens het ministerie van BZK is het daarom van belang dat het Gemeentelijk Incidenten Registratiesysteem (GIR) gebruiksvriendelijker wordt en dat er ook voor provincies zo'n systeem komt.
Volgens het deelrapport agressie van de Monitor Integriteit en Veiligheid 2024 zetten decentrale overheden onder meer in op trainingen en fysieke maatregelen, zoals interventieteams op kantoren en noodknoppen en apps voor medewerkers van de buitendienst; voor bestuurders wordt vaker een woningcheck gebruikt. Wie wanneer alarm slaat en wie komt helpen, leg je vast in een alarmeringsprotocol. Voor het registreren van incidenten is er het Gemeentelijk Incidenten Registratiesysteem (GIR) van A&O fonds Gemeenten, ook als webapp via meldagressie.nl.
De cijfers en situaties op deze pagina steunen op onderstaande onderzoeken en rapporten. Elke bron is openbaar; de volledige lijst staat op de bronnenpagina.
Wat op AgressieVisie staat over gemeenten & overheid, en wat voor alle sectoren geldt. Per onderwerp de belangrijkste pagina's.
Overzicht van CBS-, TNO- en sectorcijfers per sector, met brontabel en CSV-download.
ToolReken uit wat agressie je organisatie jaarlijks kost aan verzuim en vervanging. Met sectorcijfers als startpunt en alle bedragen zelf aan te passen.
ToolVertakte oefengesprekken in 15 scenario's uit zeven sectoren (onder meer telefoon, chat, webcare en het KCC), met spanningsmeter, uitleg na elke keuze, nabespreking, oefenbewijs en teammodus.
ToolGenereer direct een basisprotocol agressiebeleid op maat van jouw sector, teamgrootte en risico's.
ToolTwaalf teamsessies van tien minuten over agressie, met per sector een eigen situatie. Draai de kaart om voor de vragen, of print de hele set.
Tool14 vragen over risico en maatregelen: je positie in een 2x2-matrix en per zwak punt een concrete actie.
ToolEr is net iets gebeurd op je werk. Acht korte vragen geven je een concreet plan: wat nu, wat binnen 24 uur, wat deze week, en wat je moet vastleggen.
Act in Move Training & Coaching verzorgt praktijkgerichte training, toegespitst op de casuïstiek van jouw balie of team.