Strafmaat bij geweld tegen hulpverleners, boa's en ambtenaren: de OM-richtlijn van 2026

Gevangenisstraf als uitgangspunt bij fysiek geweld

Op 1 oktober 2026 trad de OM-richtlijn voor fysiek geweld tegen functionarissen met een publieke taak in werking. Ze geldt voor openlijke geweldpleging (artikel 141 Sr), mishandeling (artikel 300 en 304 Sr) en poging tot zware mishandeling (artikel 45 en 302 Sr). Uitgangspunt: de verdachte wordt gedagvaard en de officier van justitie eist de gevangenisstraf uit de tabellen hieronder. Een geldboete of taakstraf is volgens het OM "geen passende straf meer". Afwijken kan alleen gemotiveerd en "bij hoge uitzondering".

Volgens de Kamerbrief van 30 september 2026 werkt de richtlijn de strafverhoging van 200 procent uit die het OM al hanteerde, maar zelden toepaste (zie aangifte en de herziene Eenduidige Landelijke Afspraken (ELA)). De uitgangspunten zijn volgens de brief verdubbeld ten opzichte van hetzelfde feit tegen iemand zonder publieke taak. De richtlijn geldt voor feiten die vanaf 1 oktober 2026 zijn gepleegd.

Vier groepen functionarissen

Het OM noemt hulpverleners, boa's en politieagenten; de richtlijn omschrijft vier groepen:

• hulpverlening en opsporing: opsporingsambtenaren, ambulancepersoneel, medisch personeel en de brandweer;
• een functie met gezag, zoals sportofficials, bewakers, verkeersregelaars, beveiligingsbeambten en suppoosten;
• het openbaar vervoer, zoals treinconducteurs, machinisten, buschauffeurs en trambestuurders;
• een andere taak in het publieke domein, zoals onderwijzend personeel, advocaten, rechters, politici, bestuurders, deurwaarders en medewerkers van rechtbanken en gemeentehuizen.

Bij hulpverleners en opsporingsambtenaren telt ook werkgerelateerd geweld in hun privétijd mee, ook tegen hun familie. Fysiek geweld tegen journalisten valt er ook onder. Per sector: zorg, gemeenten, beveiliging en ov.

Mishandeling

Openlijke geweldpleging tegen personen

Samen met anderen in het openbaar geweld plegen. Letsel verhoogt de eis, ook als niet deze verdachte het veroorzaakte.

Poging tot zware mishandeling

Tussen haakjes: bij recidive.

Bij inrijden op een persoon is het uitgangspunt 6, 8 of 10 maanden, afhankelijk van het letsel, plus 12, 18 of 24 maanden ontzegging van de rijbevoegdheid; bij recidive 8, 10 of 12 maanden. Als strafverzwarend noemt de richtlijn onder meer alcohol of drugs, geweld rond een evenement of voetbal en discriminatoire aspecten.

De straf zelf bepaalt de rechter. Hoe vaak die de eis volgt, is volgens de Kamerbrief nog niet uit de systemen te halen.

Belediging

Eenvoudige belediging: ten hoogste drie maanden gevangenisstraf of een geldboete van de tweede categorie (artikel 266 lid 1), sinds 1 januari 2026 ten hoogste 5.500 euro (artikel 23 lid 4). Bij een ambtenaar "gedurende of ter zake van de rechtmatige uitoefening van zijn bediening" kan de gevangenisstraf met een derde omhoog, tot vier maanden (artikel 267 lid 1, onder 2°); de geldboete niet. Leden van algemeen vertegenwoordigende lichamen zijn uitgezonderd. Een oordeel over de behartiging van openbare belangen dat niet verder wil grieven, is niet strafbaar als eenvoudige belediging (artikel 266 lid 2); vergelijk B- en C-gedrag in het ABCD-model.

Mishandeling

Ten hoogste drie jaar gevangenisstraf of een geldboete van de vierde categorie (artikel 300 lid 1). Tegen een ambtenaar tijdens of vanwege zijn rechtmatige werk kan de gevangenisstraf met een derde omhoog, tot vier jaar (artikel 304 lid 1, onder 3°). Dat geldt ook voor zware mishandeling.

Bedreiging

Bedreiging met onder meer openlijk geweld in vereniging, een misdrijf tegen het leven of zware mishandeling: ten hoogste drie jaar gevangenisstraf of een geldboete van de vijfde categorie (artikel 285 lid 1). Lid 5 verhoogt de gevangenisstraf met een derde bij bedreiging van een aantal functies, onder meer burgemeesters, advocaten, journalisten en boa's. Ambulancepersoneel, zorgmedewerkers, leraren en baliemedewerkers staan er niet in. De volledige lijst staat op bedreiging op het werk. Voor doxing geldt dezelfde lijst (artikel 285d lid 2).

Wederspannigheid

Zich met geweld of bedreiging met geweld verzetten tegen een ambtenaar in de rechtmatige uitoefening van zijn bediening, of tegen wie hem daarbij bijstaat: ten hoogste een jaar gevangenisstraf of een geldboete van de derde categorie (artikel 180). Heeft het verzet letsel tot gevolg, dan is het maximum vijf jaar (artikel 181, onder 1°).

Wat nu al geldt

Volgens artikel 22b wordt in drie gevallen geen taakstraf opgelegd. Het eerste geval is een misdrijf met een wettelijk maximum van zes jaar of meer dat een ernstige inbreuk op de lichamelijke integriteit maakte (lid 1, onder a). Het tweede is wederspannigheid met letsel (lid 1, onder b). Het derde is herhaling binnen vijf jaar na een verrichte taakstraf voor een soortgelijk misdrijf (lid 2). Naast een onvoorwaardelijke vrijheidsstraf mag het wel (lid 3). Een aparte regel voor geweld tegen mensen met een publieke taak staat er niet in; dat het OM bij fysiek geweld geen taakstraf meer eist, is beleid.

Voorstellen en moties

• Initiatiefvoorstel Wet uitbreiding taakstrafverbod (36.693) van Eerdmans en Martens-America, eerder met Yeşilgöz-Zegerius: minder ruimte voor een taakstraf bij geweld tegen personen met een publieke taak die noodhulp kunnen verlenen. Ingediend op 4 februari 2025, volgens de Eerste Kamer in behandeling bij de Tweede Kamer.
• Kabinetsvoorstel aanscherping taakstrafverbod, in december 2025 naar de Raad van State: uitbreiding naar geweld tegen ambtenaren met een politietaak, de brandweer en zorgmedewerkers die acute zorg verlenen. De Raad van State adviseerde op 25 februari 2026 het voorstel niet bij de Tweede Kamer in te dienen, tenzij het is aangepast. In de wetgevingsplanning van april 2026 stond de indiening op "planning nader te bepalen"; in de planning die de minister op 4 september 2026 stuurde, staat het voorstel niet meer.
• Minimumstraffen vraagt een motie van Yeşilgöz-Zegerius en Van der Plas. De minister wil over ongeveer drie jaar laten onderzoeken of de richtlijn tot hogere straffen leidt; zo niet, dan liggen minimumstraffen "nadrukkelijk op tafel".

De strafmaat begint bij het dossier

De tabellen hangen af van letsel en middel; die moeten dus in het dossier staan. Als advies:

• Zeg bij de aangifte dat het om een zaak onder de Veilige Publieke Taak (VPT) gaat. Volgens de herziene ELA kunnen politie en OM de zaak dan hoge prioriteit geven.
• Laat letsel vastleggen door de arts die het behandelt.

Aangifte doe je zelf, of je werkgever doet het als jij dat wilt. Over de rol van je werkgever en een domicilieadres: zie aangifte na agressie tegen een publieke taak. Schade verhalen: zie na een incident. Deze pagina legt de regels uit en is geen juridisch advies voor een individuele zaak. Of jouw functie als gecontracteerde of zelfstandige zorgverlener onder deze regels valt, beantwoordt deze pagina niet; een jurist, je vakbond of de politie kan dat voor jouw situatie beoordelen.