Een deel van de agressie tegen winkelpersoneel komt van winkeldieven die worden aangesproken of betrapt. Het onderzoek Buiten beeld van Ipsos I&O en Bureau Beke, in opdracht van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC) en verschenen in april 2026, noemt dat een groeiend neveneffect van winkeldiefstal. De vraag over agressieve winkeldieven beantwoordden 1.201 ondernemers in de detailhandel (veldwerk maart tot juli 2025); daarnaast spraken de onderzoekers met experts, ondernemers en beveiligers.

Hoe vaak krijgen winkeliers te maken met agressieve winkeldieven?

In de WODC-enquête (2025) zegt 31 procent van de ondervraagde ondernemers dat zij te maken krijgen met winkeldieven die agressief of intimiderend gedrag vertonen als zijzelf of een medewerker hen aanspreekt op de diefstal: 16 procent soms, 9 procent regelmatig en 6 procent vaak. Volgens 39 procent gebeurt dat (bijna) nooit; 30 procent weet het niet. In winkels in plaatsen met minder dan 20.000 inwoners ligt het aandeel lager (20 procent) dan in grotere plaatsen (31 tot 47 procent).

Volgens de geïnterviewde experts en ondernemers gaat het meestal om verbale agressie, maar soms ook om slaan, ongepaste aanrakingen en spugen. De onderzoekers zien de agressie als een soort ontsnappingstactiek: een laatste poging van een betrapte dief om alsnog onder de diefstal uit te komen. Dat past bij het begrip instrumentele agressie: agressie als middel om een doel te bereiken. Bij minder ervaren personeel zijn winkeldieven mogelijk eerder geneigd om agressief te worden, schrijven de onderzoekers. Winkelmedewerkers zijn volgens hen steeds vaker relatief jong en onervaren.

Hoe verhoudt de winkel zich tot andere sectoren?

De Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (NEA) van TNO en het CBS kent in haar tabellen geen aparte sector detailhandel; het dichtstbijzijnde cijfer is dat van de sector handel. In de NEA 2025 zei 12,4 procent van de werknemers in de handel dat zij in de twaalf maanden daarvoor ongewenst gedrag door klanten hadden meegemaakt, tegen 11,2 procent van alle werknemers. Door klanten geïntimideerd of bedreigd werd 9,5 procent (alle werknemers: 8,4 procent). Beide verschillen zijn klein, maar volgens de NEA wel statistisch significant. Lichamelijk geweld door klanten kwam in de handel minder vaak voor dan gemiddeld (0,9 tegen 2,4 procent). In de NEA 2024 lag ongewenst gedrag door klanten in de handel op 13,1 procent, tegen 11,4 procent van alle werknemers.

Volgens het WODC-rapport tellen de onderzochte winkelbranches (onder meer supermarkten, benzinestations en winkels in voeding, elektronica en huishoudelijke artikelen) samen 77.448 vestigingen met 739.104 werkzame personen (LISA-cijfers; bij de tabel staat peiljaar 2024). Herkenbare situaties aan de kassa en bij een geweigerde aankoop staan op de pagina over agressie in klantcontact en retail.

Neemt agressie in winkels toe?

Veel betrokkenen zeggen van wel, maar de WODC-onderzoekers konden dat met hun cijfers niet vaststellen. Experts, brancheorganisaties en de politie vertelden hen dat agressie door winkeldieven is toegenomen, volgens de experts vooral sinds de coronacrisis. Volgens de vertegenwoordiger van een supermarktketen stabiliseerde het aantal meldingen van overlast en geweld op de winkelvloer in 2024 voor het eerst, maar lag het aantal incidenten nog 30 procent hoger dan voor de coronacrisis. De onderzoekers merken wel op dat ondernemers en de meeste experts vanuit hun rol een eigen perspectief hebben.

In een eerdere peiling van de brancheorganisaties INretail en NSO Retail onder 430 ondernemers in de non-food retail (gepubliceerd in maart 2023) zei 86 procent dat de winkelcriminaliteit stijgt. Van alle ondervraagden had 80 procent in de twaalf maanden daarvoor met diefstal te maken gehad en 36 procent met geweld, intimidatie en agressie. Dat zijn aandelen ondernemers, geen aandelen incidenten. Ouder is een cijfer dat het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CCV) in oktober 2015 presenteerde: volgens de NOS werd een kwart van de winkelmedewerkers weleens verbaal of fysiek bedreigd door klanten, op basis van onderzoek tussen 2011 en 2014 onder 8.500 ondernemers. Deze onderzoeken gebruiken verschillende groepen en vragen en zijn niet als reeks te lezen.

Wat kan een winkelier doen?

Het begroeten of aanspreken van klanten is volgens ondernemers en experts de maatregel die het best werkt tegen diefstal, omdat de klant daardoor uit de anonimiteit komt. De onderzoekers bevelen aan de training van winkelmedewerkers over winkeldiefstal uit te breiden, onder meer over hoe je klanten benadert. Ze voegen eraan toe dat training alleen geen garantie is dat jonge medewerkers een winkeldief ook durven aan te spreken; ervaring speelt ook mee. Een ondernemer die een dief betrapt, mag zelf een winkelverbod opleggen. Dat geldt in principe twaalf maanden en kan in ernstigere gevallen 24 maanden duren, bijvoorbeeld als de dief agressie of geweld heeft gebruikt. Wie het verbod negeert, pleegt huisvredebreuk. Winkels in een winkelgebied kunnen ook samen een collectief winkelverbod hanteren; het CCV biedt daarvoor een modelprotocol.

Daarnaast gelden de arboregels. Volgens het Arboportaal van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid vallen agressie en geweld in de Arbowet onder psychosociale arbeidsbelasting. De werkgever brengt de risico's in kaart in de RI&E, neemt maatregelen op in het plan van aanpak en licht het personeel voor over risico's en maatregelen. In de praktijk kan dat zo:

  • Leg vast wanneer medewerkers een klant die mogelijk steelt wel en niet zelf aanspreken, en wanneer zij een leidinggevende, beveiliger of de politie inschakelen.
  • Maak een meldroute voor elk incident, ook als het bij schelden blijft, zodat zichtbaar wordt hoe vaak en waar het gebeurt.
  • Regel opvang en nazorg na een incident, en help een medewerker bij melding of aangifte. De stappen en rechten staan op de pagina na een incident.
  • Bespreek incidenten en afspraken in het werkoverleg. Het Arboportaal raadt aan het beleid daar te bespreken en er ook naar te handelen.